Amplified Bible

Proverbs 1

The Usefulness of Proverbs

1The proverbs (truths obscurely expressed, maxims) of Solomon son of David, king of Israel:

To know [skillful and godly] wisdom and instruction;
To discern and comprehend the words of understanding and insight,

To receive instruction in wise behavior and the discipline of wise thoughtfulness,
Righteousness, justice, and integrity;

That prudence (good judgment, astute common sense) may be given to the naive or inexperienced [who are easily misled],
And knowledge and discretion (intelligent discernment) to the youth,

The wise will hear and increase their learning,
And the person of understanding will acquire wise counsel and the skill [to steer his course wisely and lead others to the truth],

To understand a proverb and a figure [of speech] or an enigma with its interpretation,
And the words of the wise and their riddles [that require reflection].

The [reverent] fear of the Lord [that is, worshiping Him and regarding Him as truly awesome] is the beginning and the preeminent part of knowledge [its starting point and its essence];
But arrogant [a]fools despise [skillful and godly] wisdom and instruction and self-discipline.

The Enticement of Sinners

My son, hear the instruction of your father,
And do not reject the teaching of your mother.

For they are a garland of grace on your head,
And chains and ornaments [of gold] around your neck.
My son, if sinners entice you,
Do not consent.
If they say, “Come with us;
Let us lie in wait to shed blood,
Let us ambush the innocent without cause;
Let us swallow them alive like Sheol (the place of the dead),
Even whole, as those who go down to the pit [of death];
We will find and take all kinds of precious possessions,
We will fill our houses with spoil;
Throw in your lot with us [they insist];
We will all have one money bag [in common],”
My son, do not walk on the road with them;
Keep your foot [far] away from their path,
For their feet run to evil,
And they hurry to shed blood.
Indeed, it is useless to spread the baited net
In the sight of any bird;
But [when these people set a trap for others] they lie in wait for their own blood;
They set an ambush for their own lives [and rush to their destruction].
So are the ways of everyone who is greedy for gain;
Greed takes away the lives of its possessors.

Wisdom Warns

[b]Wisdom shouts in the street,
She raises her voice in the markets;
She calls out at the head of the noisy streets [where large crowds gather];
At the entrance of the city gates she speaks her words:
“How long, O naive ones [you who are easily misled], will you love being simple-minded and undiscerning?
How long will scoffers [who ridicule and deride] delight in scoffing,
How long will fools [who obstinately mock truth] hate knowledge?
“If you will turn and pay attention to my rebuke,
Behold, I [Wisdom] will pour out my spirit on you;
I will make my words known to you.
“Because I called and you refused [to answer],
I stretched out my hand and no one has paid attention [to my offer];
And you treated all my counsel as nothing
And would not accept my reprimand,
I also will laugh at your disaster;
I will mock when your dread and panic come,
When your dread and panic come like a storm,
And your disaster comes like a whirlwind,
When anxiety and distress come upon you [as retribution].
“Then they will call upon me (Wisdom), but I will not answer;
They will seek me eagerly but they will not find me,
Because they hated knowledge
And did not choose the fear of the Lord [that is, obeying Him with reverence and awe-filled respect],
They would not accept my counsel,
And they spurned all my rebuke.
“Therefore they shall eat of the fruit of their own [wicked] way
And be satiated with [the penalty of] their own devices.
“For the turning away of the [c]naive will kill them,
And the careless ease of [self-righteous] fools will destroy them.
“But whoever listens to me (Wisdom) will live securely and in confident trust
And will be at ease, without fear or dread of evil.”

Notas al pie

  1. Proverbs 1:7 In Proverbs various kinds of fools are discussed including those who are closed-minded, over-confident, and reject instruction and correction—the unteachable; those who lack spiritual insight—the spiritually blind; and those who are flippant, hardened, and who deliberately choose to reject God and wisdom—the arrogant.
  2. Proverbs 1:20 Wisdom is personified as a woman in vv 20-33 and speaks, in the first person, of godly wisdom. Read the word “wisdom” as “the wisdom of God” and see the wonderful power of this book.
  3. Proverbs 1:32 Lit simple ones.

Ang Pulong Sang Dios

Hulubaton 1:1-33

Ang Kapuslanan sang mga Hulubaton

1Amo ini ang mga hulubaton ni Solomon, nga anak ni David kag hari sang Israel.

2Paagi sa sini nga mga hulubaton, matun-an mo ang parte sa kaalam1:2 kaalam: Ang ini nga klase sang kaalam, nga ginasiling permi diri sa Hulubaton, amo ang kaalam sa maayo kag husto nga pagginawi. kag pagtadlong sa imo pamatasan, kag maintiendihan mo ang mga pulong nga nagahatag sang kaalam. 3Makapatadlong ini sa imo pamatasan agod mangin maalamon ka, nga nagakabuhi sing husto, matarong, kag nagakabagay. 4Makahatag ini sang kaalam sa mga wala sing alam, kag makahatag ini sang ihibalo sa mga pamatan-on kon paano magdesisyon sing husto. 5Paagi sa pagpamati sini, madugangan pa gid ang kaalam sang mga maalamon kag matuytuyan ang mga may tinun-an, 6agod maintiendihan nila ang kahulugan sang mga hulubaton, mga paanggid, kag mga paktakon1:6 paktakon: sa iban nga Bisaya, papakot. Sa English, riddle. sang mga maalamon.

7Kon ang isa ka tawo gusto nga magmaalamon dapat magtahod siya sa Ginoo. Ang tawo nga buang-buang1:7 buang-buang: Ang ini nga pulong nga makita permi diri sa Hulubaton nagakahulugan sang tawo nga wala sing pagkilala sa Dios kag sa iya mga sugo. indi gusto sang kaalam kag indi niya gusto nga matadlong ang iya pamatasan.

Laygay sa Paglikaw sa Malaot nga mga Tawo

8Anak,1:8 Anak: Amo ini ang tawag sang manunudlo sa iya nga ginatudluan. pamatii ang mga pagtadlong sang imo ginikanan sa imo pamatasan, 9kay makapaayo ina sa imo pamatasan pareho sa korokorona nga mga bulak ukon kulintas nga makapaayo sa imo hitsura kag makahatag sa imo sang kadungganan.

10Anak, indi ka magpadala-dala sa mga pagsulay sang makasasala nga mga tawo 11ukon mag-upod sa ila kon magsiling sila nga, “Dali, upod ka sa amon; mamangga kita sang mga inosente nga tawo kag patyon naton sila. 12Buhi sila subong kag maayo ang lawas pero tudason ta sila; mangin pareho sila sa mga nagkaladto na sa lugar sang mga patay. 13Makakuha kita sa ila sang malahalon nga mga pagkabutang, kag pun-on ta ang aton mga balay sang aton mga inagaw. 14Sige na, upod sa amon, kay partidahon ta dayon ang aton mga inagaw.”

15Anak, indi ka gid mag-upod sa ila; maglikaw ka sa ila. 16Kay maabtik sila magpakasala kag magpatay sang tawo. 17Wala sing pulos ang pagbutang sang siod kon ang pispis nga imo dalakpon nagatan-aw. 18Nakahibalo ang pispis nga masiod siya, pero ining malaot nga mga tawo wala nakahibalo nga sila mismo ang mabiktima sa ila nga pagpamangga sa iban. Nagahulat sila sa pagpatay pero sila mismo ang mapatay. 19Amo ina ang dangatan sang mga tawo nga nagaangkon sang pagkabutang sa malain nga paagi. Mapatay sila sa sina nga buluhaton.

Resulta sang Pagsikway sang Kaalam

20-21Ang kaalam pareho sa tawo nga nagawali sing mabaskog sa mga karsada, mga plasa, mga merkado, kag sa mga puwertahan sang mga siyudad. Nagasiling siya,

22“Kamo nga mga wala sing alam, hasta san-o pa bala kamo nga magpabilin nga pareho sina?

Kamo nga mga nagapangyaguta, hasta san-o pa bala nga indi kamo nga magkalipay sa pagpangyaguta?

Kamo nga mga buang-buang, hasta san-o pa bala kamo nga indi magkagusto sa kaalam?

23Magpamati kamo sa akon pagsabdong sa inyo.

Karon, isugid ko sa inyo ang akon ginahunahuna;1:23 isugid ko sa inyo ang akon ginahunahuna: sa literal, ibubo ko sa inyo ang akon Espiritu.

ipahibalo ko sa inyo ang akon inughambal kontra sa inyo:

24Tungod nga wala kamo magsapak sang pagtawag ko sa inyo nga magpalapit kamo sa akon,

25kag tungod nga ginbaliwala ninyo ang tanan ko nga mga laygay kag pagsabdong sa inyo,

26-27kadlawan ko kamo kon mag-abot sa inyo ang kalaglagan nga daw sa buhawi;

yagutaon ko kamo kon mag-abot sa inyo ang kalisod kag ang makahaladlok nga mga hitabo nga daw sa bagyo.

28Dayon magapanawag kamo sa akon, pero indi ko kamo pagsabton.

Pangitaon ninyo ako, pero indi ninyo ako makita.

29Kay indi kamo gusto tudluan kag wala ninyo ginpili ang pagtahod sa Ginoo.

30Ginabaliwala ninyo ang akon mga laygay kag ginapakalain ninyo ang akon pagsabdong sa inyo.

31Gani pagaanihon ninyo ang bunga sang inyo mga ginahimo kag ginaplano nga malain.

32Kay ang pagkamalinapason sang mga wala sing alam magapatay sa ila,

kag ang pagpatawhay-tawhay sang mga buang-buang magalaglag sa ila.

33Pero ang nagapamati sa akon magakabuhi nga luwas sa katalagman.

Indi siya maano kag wala siya sing kahadlukan.”