New International Reader's Version

Proverbs 1:1-33


1These are the proverbs of Solomon. He was the son of David and the king of Israel.

2Proverbs teach you wisdom and instruct you.

They help you understand wise sayings.

3They provide you with instruction and help you live wisely.

They lead to what is right and honest and fair.

4They give understanding to childish people.

They give knowledge and good sense to those who are young.

5Let wise people listen and add to what they have learned.

Let those who understand what is right get guidance.

6What I’m teaching also helps you understand proverbs and stories.

It helps you understand the sayings and riddles of those who are wise.

7If you really want to gain knowledge, you must begin by having respect for the Lord.

But foolish people hate wisdom and instruction.

Think and Live Wisely

A Warning Against Sinful Men

8My son, listen to your father’s advice.

Don’t turn away from your mother’s teaching.

9What they teach you will be like a beautiful crown on your head.

It will be like a chain to decorate your neck.

10My son, if sinful men tempt you,

don’t give in to them.

11They might say, “Come along with us.

Let’s hide and wait to kill someone who hasn’t done anything wrong.

Let’s catch some harmless person in our trap.

12Let’s swallow them alive, as the grave does.

Let’s swallow them whole, like those who go down into the pit.

13We’ll get all kinds of valuable things.

We’ll fill our houses with what we steal.

14Cast lots with us for what they own.

We’ll share everything we take from them.”

15My son, don’t go along with them.

Don’t even set your feet on their paths.

16They are always in a hurry to sin.

They are quick to spill someone’s blood.

17How useless it is to spread a net

where every bird can see it!

18Those who hide and wait will spill their own blood.

They will be caught in their own trap.

19That’s what happens to everyone

who goes after money in the wrong way.

That kind of money takes away

the life of those who get it.

Wisdom’s Warning

20Out in the open wisdom calls out.

She raises her voice in a public place.

21On top of the city wall she cries out.

Here is what she says near the gate of the city.

22“How long will you childish people love your childish ways?

How long will you rude people enjoy making fun of God and others?

How long will you foolish people hate knowledge?

23Pay attention to my warning!

Then I will pour out my thoughts to you.

I will make known to you my teachings.

24But you refuse to listen when I call out to you.

No one pays attention when I reach out my hand.

25You turn away from all my advice.

And you do not accept my warning.

26So I will laugh at you when you are in danger.

I will make fun of you when hard times come.

27I will laugh when hard times hit you like a storm.

I will laugh when danger comes your way like a windstorm.

I will make fun of you when suffering and trouble come.

28“Then you will call to me. But I won’t answer.

You will look for me. But you won’t find me.

29You hated knowledge.

You didn’t choose to have respect for the Lord.

30You wouldn’t accept my advice.

You turned your backs on my warnings.

31So you will eat the fruit of the way you have lived.

You will choke on the fruit of what you have planned.

32“The wrong path that childish people take will kill them.

Foolish people will be destroyed by being satisfied with the way they live.

33But those who listen to me will live in safety.

They will be at ease and have no fear of being harmed.”

Kurdi Sorani Standard

پەندەکانی سلێمان 1:1-33

پێشەکی: ئامانج و بابەت

1پەندەکانی سلێمانی کوڕی داود، پاشای ئیسرائیل،

2بۆ زانینی دانایی و تەمبێکردن،

بۆ پەیبردن بە وشەکانی تێگەیشتن،

3بۆ وەرگرتنی تەمبێکردن و وریایی،

ڕاستودروستی و دادپەروەری و ڕاستەڕێیی،

4بۆ بەخشینی ژیری بە ساویلکە،

بە لاویش زانیاری و سەلیقە1‏:4 سەلیقە: کارکردن بە لێکدانەوە و ئارامی. هەروەها ڕازگری و پاراستنی نهێنی.‏.

5دانا گوێی لێ دەگرێت و فێربوونی زیاد دەبێت،

تێگەیشتووش ڕاوێژی باشی دەست دەکەوێت،

6بۆ تێگەیشتنی پەند و نموونە،

قسەی دانایان و مەتەڵەکانیان.

7لەخواترسی سەرەتای زانیارییە،

بەڵام گێلەکان سووکایەتی بە دانایی و تەمبێکردن دەکەن.

هاندان بۆ دەستگرتن بە دانایی

ئاگادارکردنەوە لە دژی فریودان

8ڕۆڵە، گوێ لە تەمبێکردنی باوکت بگرە و

فێرکردنی دایکت پشتگوێ مەخە،

9چونکە تاجەگوڵینەی نیعمەتن بۆ سەرت،

گەردانەن بۆ ملت.

10ڕۆڵە، ئەگەر گوناهباران فریویان دایت،

ڕازی مەبە.

11ئەگەر گوتیان: «لەگەڵمان وەرە،

بۆسە بۆ خوێنڕشتن بنێینەوە،

بەبێ هۆ بۆ بێتاوانێک خۆمان مات بکەین،

12وەک جیهانی مردووان بە زیندووێتی هەڵیانلووشین و

بە ساغی وەک ئەوانەی لە گۆڕ دەنرێن.

13هەموو گەنجینەیەکی بەهادار دەدۆزینەوە و

ماڵمان پڕ دەکەین لە دەستکەوت.

14پشکی خۆت هەڵبدە ناومان،

بە هەموومان یەک کیسەمان دەبێت.»

15ڕۆڵە، لەگەڵیان بە ڕێگادا مەڕۆ،

پێیەکانت قەدەغە بکە لە ڕێڕەوەکانیان.

16چونکە پێیەکانیان بەرەو خراپە ڕادەکەن،

بۆ خوێنڕشتن پەلە دەکەن.

17چونکە بێ سوودە دانانەوەی تۆڕ

لەبەرچاوی هەموو باڵدارێک.

18بۆ خوێنی خۆیان بۆسەیان ناوەتەوە،

خۆیان ماتداوە بۆ گیانی خۆیان.

19ئاوایە ڕێچکەی هەموو ئەوانەی بەدوای دەستکەوتی ناڕەواوەن،

سەری خاوەنی دەخوات.

ئاگادرکردنەوە لە ڕەتکردنەوەی دانایی

20دانایی لە کۆڵان هاوار دەکات،

لە گۆڕەپانەکان دەنگ بەرز دەکاتەوە،

21لە شەقامە قەرەباڵغەکاندا بانگ دەکات،

لە دەروازەی شارەکاندا قسەی خۆی دەکات:

22«هەتا کەی ئەی ساویلکەکان حەز لە ساویلکەیی دەکەن؟

هەتا کەی گاڵتەجاڕان بە گاڵتەکردن دڵخۆش دەبن،

گێلەکانیش ڕقیان لە زانیاری دەبێتەوە؟

23کە سەرزەنشتم کردن بگەڕێنەوە،

ئینجا ڕۆحی خۆمتان بەسەردا دەڕێژم،

وشەکانی خۆمتان پێ دەناسێنم.

24چونکە بانگهێشتم کردن، ڕەتتان کردەوە،

دەستم درێژکرد، کەس گوێی پێنەدا،

25هەموو ڕاوێژێکی منتان پشتگوێ خست،

سەرزەنشتی منتان وەرنەگرت،

26جا منیش لە کارەساتتان پێدەکەنم.

گاڵتە دەکەم کە ترستان لێ نیشت،

27کە ترستان وەک گەردەلوول لێ نیشت و

وێرانیتان وەک ڕەشەبا هاتە سەر و

تەنگانە و ناخۆشی بەسەرتانی دادا.

28«ئینجا بانگم دەکەن، بەڵام من وەڵام نادەمەوە،

بە پەرۆشییەوە بەدوامدا دەگەڕێن بەڵام نامدۆزنەوە.

29لەبەر ئەوەی ڕقیان لە زانیاری بووەوە،

لەخواترسییان هەڵنەبژارد،

30لەبەر ئەوەی ڕاوێژی منیان وەرنەگرت،

بە سووکییەوە تەماشای هەموو سەرزەنشتەکانی منیان کرد،

31بۆیە لە بەری ڕێگای خۆیان دەخۆن،

لە پیلانەکانیان تێر دەبن،

32چونکە هەڵگەڕانەوەی ساویلکەکان دەیانکوژێت،

بێباکی گێلەکان لەناویان دەبات.

33بەڵام ئەوەی گوێ لە من بگرێت بە ئاسوودەیی نیشتەجێ دەبێت،

لە ترسی خراپە دەحەسێتەوە.»