The Message

Genesis 31

11-2 Jacob learned that Laban’s sons were talking behind his back: “Jacob has used our father’s wealth to make himself rich at our father’s expense.” At the same time, Jacob noticed that Laban had changed toward him. He wasn’t treating him the same.

That’s when God said to Jacob, “Go back home where you were born. I’ll go with you.”

4-9 So Jacob sent word for Rachel and Leah to meet him out in the field where his flocks were. He said, “I notice that your father has changed toward me; he doesn’t treat me the same as before. But the God of my father hasn’t changed; he’s still with me. You know how hard I’ve worked for your father. Still, your father has cheated me over and over, changing my wages time and again. But God never let him really hurt me. If he said, ‘Your wages will consist of speckled animals’ the whole flock would start having speckled lambs and kids. And if he said, ‘From now on your wages will be streaked animals’ the whole flock would have streaked ones. Over and over God used your father’s livestock to reward me.

10-11 “Once, while the flocks were mating, I had a dream and saw the billy goats, all of them streaked, speckled, and mottled, mounting their mates. In the dream an angel of God called out to me, ‘Jacob!’

“I said, ‘Yes?’

12-13 “He said, ‘Watch closely. Notice that all the goats in the flock that are mating are streaked, speckled, and mottled. I know what Laban’s been doing to you. I’m the God of Bethel where you consecrated a pillar and made a vow to me. Now be on your way, get out of this place, go home to your birthplace.’”

14-16 Rachel and Leah said, “Has he treated us any better? Aren’t we treated worse than outsiders? All he wanted was the money he got from selling us, and he’s spent all that. Any wealth that God has seen fit to return to us from our father is justly ours and our children’s. Go ahead. Do what God told you.”

17-18 Jacob did it. He put his children and his wives on camels and gathered all his livestock and everything he had gotten, everything acquired in Paddan Aram, to go back home to his father Isaac in the land of Canaan.

19-21 Laban was off shearing sheep. Rachel stole her father’s household gods. And Jacob had concealed his plans so well that Laban the Aramean had no idea what was going on—he was totally in the dark. Jacob got away with everything he had and was soon across the Euphrates headed for the hill country of Gilead.

22-24 Three days later, Laban got the news: “Jacob’s run off.” Laban rounded up his relatives and chased after him. Seven days later they caught up with him in the hill country of Gilead. That night God came to Laban the Aramean in a dream and said, “Be careful what you do to Jacob, whether good or bad.”

25 When Laban reached him, Jacob’s tents were pitched in the Gilead mountains; Laban pitched his tents there, too.

26-30 “What do you mean,” said Laban, “by keeping me in the dark and sneaking off, hauling my daughters off like prisoners of war? Why did you run off like a thief in the night? Why didn’t you tell me? Why, I would have sent you off with a great celebration—music, timbrels, flutes! But you wouldn’t permit me so much as a kiss for my daughters and grandchildren. It was a stupid thing for you to do. If I had a mind to, I could destroy you right now, but the God of your father spoke to me last night, ‘Be careful what you do to Jacob, whether good or bad.’ I understand. You left because you were homesick. But why did you steal my household gods?”

31-32 Jacob answered Laban, “I was afraid. I thought you would take your daughters away from me by brute force. But as far as your gods are concerned, if you find that anybody here has them, that person dies. With all of us watching, look around. If you find anything here that belongs to you, take it.” Jacob didn’t know that Rachel had stolen the gods.

33-35 Laban went through Jacob’s tent, Leah’s tent, and the tents of the two maids but didn’t find them. He went from Leah’s tent to Rachel’s. But Rachel had taken the household gods, put them inside a camel cushion, and was sitting on them. When Laban had gone through the tent, searching high and low without finding a thing, Rachel said to her father, “Don’t think I’m being disrespectful, my master, that I can’t stand before you, but I’m having my period.” So even though he turned the place upside down in his search, he didn’t find the household gods.

36-37 Now it was Jacob’s turn to get angry. He lit into Laban: “So what’s my crime, what wrong have I done you that you badger me like this? You’ve ransacked the place. Have you turned up a single thing that’s yours? Let’s see it—display the evidence. Our two families can be the jury and decide between us.

38-42 “In the twenty years I’ve worked for you, ewes and she-goats never miscarried. I never feasted on the rams from your flock. I never brought you a torn carcass killed by wild animals but that I paid for it out of my own pocket—actually, you made me pay whether it was my fault or not. I was out in all kinds of weather, from torrid heat to freezing cold, putting in many a sleepless night. For twenty years I’ve done this: I slaved away fourteen years for your two daughters and another six years for your flock and you changed my wages ten times. If the God of my father, the God of Abraham and the Fear of Isaac, had not stuck with me, you would have sent me off penniless. But God saw the fix I was in and how hard I had worked and last night rendered his verdict.”

43-44 Laban defended himself: “The daughters are my daughters, the children are my children, the flock is my flock—everything you see is mine. But what can I do about my daughters or for the children they’ve had? So let’s settle things between us, make a covenant—God will be the witness between us.”

45 Jacob took a stone and set it upright as a pillar.

46-47 Jacob called his family around, “Get stones!” They gathered stones and heaped them up and then ate there beside the pile of stones. Laban named it in Aramaic, Yegar-sahadutha (Witness Monument); Jacob echoed the naming in Hebrew, Galeed (Witness Monument).

48-50 Laban said, “This monument of stones will be a witness, beginning now, between you and me.” (That’s why it is called Galeed—Witness Monument.) It is also called Mizpah (Watchtower) because Laban said, “God keep watch between you and me when we are out of each other’s sight. If you mistreat my daughters or take other wives when there’s no one around to see you, God will see you and stand witness between us.”

51-53 Laban continued to Jacob, “This monument of stones and this stone pillar that I have set up is a witness, a witness that I won’t cross this line to hurt you and you won’t cross this line to hurt me. The God of Abraham and the God of Nahor (the God of their ancestor) will keep things straight between us.”

53-55 Jacob promised, swearing by the Fear, the God of his father Isaac. Then Jacob offered a sacrifice on the mountain and worshiped, calling in all his family members to the meal. They ate and slept that night on the mountain. Laban got up early the next morning, kissed his grandchildren and his daughters, blessed them, and then set off for home.

Ang Pulong Sang Dios

Genesis 31

Nagpalagyo si Jacob kay Laban

1Nakabati si Jacob nga ang mga anak nga lalaki ni Laban nagasiling, “Ginkuha ni Jacob ang halos tanan nga pagkabutang sang aton amay. Ang tanan niya nga manggad naghalin sa pagkabutang sang aton amay.” Natalupangdan man ni Jacob nga naglain na ang pagtratar ni Laban sa iya kaysa sang una.

Nagsiling ang Ginoo kay Jacob, “Pauli ka na sa lugar sang imo katigulangan, didto sa imo mga paryente, kag ako mangin kaupod mo.”

Gani ginpatawag ni Jacob ang iya mga asawa nga si Raquel kag si Lea nga magkadto didto sa palahalban sang iya mga sapat. Nagsiling siya sa ila, “Natalupangdan ko nga naglain na ang pagtratar sang inyo amay sa akon kaysa sang una. Pero wala ako pagpabay-i sang Dios sang akon amay. Nakahibalo man kamo nga nagserbisyo ako sa inyo amay hasta sa akon masarangan, pero gintunto pa niya ako. Napulo gid ka beses nga ginliwat-liwat niya ang akon suhol. Pero wala ako pagpabay-i sang Dios nga daog-daugon lang niya. Kon magsiling gani si Laban nga ang kambang nga mga kanding amo ang suhol ko, puro man kambang ang bata sang mga kanding. Ginkuha sang Dios ang kasapatan sang inyo amay kag ginhatag sa akon.”

10 Nagsiling pa gid si Jacob, “Sang tion sang pagpahigal sang mga sapat, nagdamgo ako. Nakita ko nga ang mga lalaki nga kanding nga nagakasta sa mga babayi nga kanding mga kambang. 11 Sa akon nga damgo gintawag ako sang anghel sang Dios. Siling niya, ‘Jacob!’ Nagsabat ako sa iya 12 kag nagsiling siya dayon, ‘Tan-awa, tanan nga lalaki nga kanding nga nagakasta sa mga babayi nga kanding mga kambang. Ginhimo ko ini tungod kay nakita ko ang tanan nga ginahimo sa imo ni Laban. 13 Ako ang Dios nga nagpakita sa imo didto sa Betel, sa lugar nga sa diin ginbubuan mo sang lana ang bato nga ginpatindog mo bilang handumanan. Kag didto ka man nagsumpa sa akon. Karon, panghimos ka kag maghalin sa sini nga lugar kag magpauli sa lugar nga sa diin ka natawo.’ ”

14 Nagsabat si Raquel kag si Lea kay Jacob, “Wala na kami sing may mapanubli sa amon amay. 15 Iban na kami nga tawo sa iya pagtan-aw. Ginbaligya niya kami kag ubos na niya gasto ang amon bili. 16 Ang tanan nga manggad nga ginbawi sang Dios sa iya kag ginhatag sa imo makabig namon nga amo ang palanublion namon kag sang amon mga anak. Gani tumana ang ginsiling sa imo sang Dios.”

17-18 Nanghimos dayon si Jacob agod makapauli sa Canaan, sa lugar sang iya amay nga si Isaac. Ginpasakay niya ang iya mga anak kag mga asawa sa mga kamelyo. Gindala niya ang iya mga kasapatan kag ang tanan niya nga pagkabutang nga iya natipon sa Padan Aram. 19 Natabuan sadto nga naglakat si Laban sa pagpanggunting sang iya mga karnero, kag samtang wala siya ginkuha ni Raquel ang mga dios-dios sang iya tatay. 20 Natunto ni Jacob si Laban nga Arameanhon tungod wala siya nagsugid nga mahalin na siya. 21 Sang paglakat ni Jacob, dala niya ang tanan niya nga pagkabutang. Nagtabok siya sa Suba sang Eufrates kag nagpakadto sa kabukiran sang Gilead.

Ginlagas ni Laban si Jacob

22 Tatlo na ka adlaw ang nagligad sang nahibaluan ni Laban nga naglayas sanday Jacob. 23 Gani ginlagas niya si Jacob upod ang iya mga paryente sa sulod sang pito ka adlaw. Nalambot nila sanday Jacob didto sa kabukiran sang Gilead. 24 Sadto nga gab-i, nagpakita ang Dios kay Laban nga Arameanhon sa damgo. Nagsiling ang Dios sa iya, “Indi pag-anha si Jacob.”

25 Nagapatindog sadto si Jacob sang iya tolda sa kabukiran sang Gilead sang naabtan siya ni Laban. Kag didto man nagpatindog sanday Laban sang ila mga tolda. 26 Nagsiling si Laban kay Jacob, “Ngaa ginhimo mo ini sa akon? Ngaa gintunto mo ako? Imo pa nga gindala ang akon mga anak nga daw sa mga bihag sa inaway. 27 Ngaa gintunto mo ako kag naglakat kamo nga wala maglisensya sa akon? Kon nagsiling lang kamo, akon pa kuntani kamo ginpalakat nga may kinasadya sa sunata sang tamborin kag arpa. 28 Wala mo gani ako pagpahaluka sa akon mga apo kag mga anak paglakat nila. Indi gid maayo ining ginhimo mo. 29 May rason gid ako kuntani nga halitan ka, ugaling ginpaandaman ako kagab-i sang Dios sang imo amay nga indi ko ikaw pag-anhon. 30 Nahibaluan ko nga nahidlaw ka na gid sa inyo, gani gusto mo na nga magpauli. Pero ngaa ginkawat mo ang akon mga dios-dios?”

31 Nagsabat si Jacob sa iya, “Wala ako maglisensya sa imo kay nahadlok ako nga basi puwersahon mo ako nga bawion sa akon ang imo mga anak. 32 Pero kon parte sa imo mga dios-dios nga nadula, kon makita mo gani ini sa kay bisan sin-o sa amon, pagasilutan siya sang kamatayon. Sa atubangan sang aton mga paryente bilang mga saksi, tan-awa kon may pagkabutang ka diri sa amon kag kon may ara kuhaa.” Wala kahibalo si Jacob nga si Raquel gali ang nagkuha sang mga dios-dios ni Laban.

33 Gani ginpangita ni Laban ang iya mga dios-dios sa tolda ni Jacob, sa tolda ni Lea, kag pati sa tolda sang duha ka suluguon nga babayi nga mga asawa ni Jacob. Pero wala gid niya nakita ang iya mga dios-dios. Pagguwa niya sa tolda ni Lea, nagsulod siya dayon sa tolda ni Raquel. 34 Pero natago na ni Raquel ang mga dios-dios sa bulsa-bulsa sang hapin sa kamelyo, kag iya ini nga ginpungkuan. Ginpangita ni Laban ang mga dios-dios didto sa tolda ni Raquel pero wala gid niya makita. 35 Nagsiling si Raquel sa iya, “Tay, indi ka lang maakig kon indi ako makatindog kay ara abi ang akon pamulanon.” Kag padayon nga nagpangita si Laban pero wala gid niya makita ang iya mga dios-dios.

36 Wala na mapunggi ni Jacob ang iya kaakig, gani nagsiling siya kay Laban, “Ano bala nga krimen ang nahimo ko? Ano gid bala ang sala ko nga ginlagas mo gid ako? 37 Karon nga nausisa mo na ang tanan ko nga pagkabutang, ti, may nakita ka nga imo? Kon may ara, ibutang diri sa atubangan agod makita sang akon mga paryente kag sang imo mga paryente, kag bahala na sila nga maghukom sa aton. 38 Sa sulod sang 20 ka tuig nga didto ako sa inyo, bisan kaisa lang wala gid mahar-asi[a] ang imo mga kanding kag karnero. Kag wala gid ako makaihaw sang imo lalaki nga karnero. 39 Wala ko na ginadala sa imo ang mga sapat nga ginpatay sang mabangis nga mga sapat; ginabayluhan ko na lang ini dayon. Ginpabayaran mo man sa akon ang mga sapat nga ginkawat kon adlaw bisan pa ang ginkawat kon gab-i. 40 Amo ini ang nangin situasyon ko: Kon adlaw nagaantos ako sa kainit, kag kon gab-i nagaantos ako sa katugnaw. Kag kulang ako permi sang tulog. 41 Sa sulod sang 20 ka tuig nga pag-estar ko sa inyo, 14 gid ka tuig nga nagserbisyo ako sa imo para sa imo duha ka anak nga babayi. Nagserbisyo pa gid ako sang anom ka tuig sa pagbantay sang imo mga kasapatan. Pero ano ang ginhimo mo? Kapulo mo nga ginliwat-liwat ang akon suhol. 42 Kon wala siguro ako pag-updi sang Dios nga ginatahod sang akon amay nga si Isaac, nga amo man ang Dios ni Abraham, basi ginpalayas mo na ako nga wala gid sing dala bisan ano. Pero nakita sang Dios ang akon kabudlayan kag pagtrabaho, gani ginsaway ka niya kagab-i.”

Ang Kasugtanan ni Jacob kag ni Laban

43 Nagsabat si Laban, “Ina nga mga babayi mga anak ko, kag ang ila mga anak mga apo ko. Kag ina nga mga sapat akon man. Tanan nga makita mo akon. Pero karon, ano pa ang mahimo ko sa akon mga anak kag mga apo? 44 Ang maayo siguro, mahimo kita sang kasugtanan. Mapatindog kita sang handumanan nga bato nga magapamatuod sang aton kasugtanan.”

45 Gani nagkuha si Jacob sang dako nga bato kag iya ini nga ginpatindog bilang handumanan. 46 Dayon ginsugo niya ang iya mga paryente nga magtumpok sang mga bato sa higad sini. Pagkatapos nagkaon sila didto sa tinumpok nga mga bato. 47 Gin-ngalanan ni Laban ang tinumpok nga mga bato nga Jegar Sahaduta.[b] Pero gin-ngalanan ini ni Jacob nga Galeed.[c]

48 Nagsiling si Laban, “Ining tinumpok nga mga bato magapamatuod sa kasugtanan naton nga duha.” Amo ina ang kabangdanan kon ngaa gin-ngalanan ato nga tinumpok nga Galeed. 49 Gintawag man ato nga Mizpa,[d] tungod kay nagsiling pa gid si Laban, “Kabay pa nga bantayan kita sang Ginoo sa aton pagbululag. 50 Kag kon indi maayo ang pagtratar mo sa akon mga anak, ukon magpangasawa ka pa sang iban, dumduma nga bisan indi ako makahibalo, ara ang Dios nga nagapamatuod sang aton kasugtanan.”

51 Nagsiling pa gid liwat si Laban kay Jacob, “Ari ang tinumpok nga mga bato kag ang handumanan nga bato nga magapamatuod sang aton kasugtanan. 52 Ining tinumpok nga mga bato kag ang handumanan nga bato amo ang magapamatuod sang aton kasugtanan nga indi ako maglapaw sa sining tinumpok nga mga bato agod salakayon ka, kag indi ka man maglapaw sa sining tinumpok nga mga bato kag sa handumanan nga bato agod salakayon ako. 53 Kabay pa nga ang dios[e] sang imo lolo nga si Abraham kag ang dios[f] sang akon amay nga si Nahor, nga amo man ang mga dios[g] sang ila amay nga si Tera, amo ang maghukom sa aton nga duha.” Nagsumpa man dayon si Jacob kay Laban sa ngalan sang Dios nga ginatahod sang iya amay nga si Isaac. 54 Naghalad si Jacob sang sapat didto sa bukid, kag dayon gintawag niya ang iya mga paryente nga magkaon. Didto sila sa bukid nagtulog pagkagab-i.

55 Aga pa gid sang madason nga adlaw, ginpanghalukan ni Laban kag ginbendisyunan ang iya mga anak kag mga apo, kag naglakat siya pauli.

Notas al pie

  1. 31:38 mahar-asi: sa English, miscarriage.
  2. 31:47 Jegar Sahaduta: buot silingon sini sa Aramico nga lingguahe, tinumpok bilang pamatuod.
  3. 31:47 Galeed: buot silingon sini sa Hebreo, tinumpok bilang pamatuod.
  4. 31:49 Mizpa: buot silingon sa Hebreo, balantayan.
  5. 31:53 dios: ukon, mga dios; ukon, Dios.
  6. 31:53 dios: ukon, mga dios; ukon, Dios.
  7. 31:53 mga dios: ukon, dios; ukon, Dios.