Kurdi Sorani Standard

لۆقا 1

مەبەستی ئەم نووسینە

1ئەی ساوفیلۆسی[a] پایەبەرز، زۆر کەس هەستان بە داڕشتنی چیڕۆکی ئەو شتانەی[b] لەلای ئێمە هاتنە دی، وەک ئەوەی لەلایەن ئەوانەوە پێمان گەیشت کە لە سەرەتاوە شایەتحاڵ و خزمەتکاری پەیامەکە[c] بوون. لەدوای ئەوەی من لە سەرەتاوە پشکنینێکی وردم بۆ هەموو شتێک کرد، ئێستاش بە باشم زانی بە ڕیزبەندی بۆت بنووسم، تاکو لە ڕاستی ئەو قسانە دڵنیابی کە فێرکراوی.

لەدایکبوونی یەحیا

لەو سەردەمەی هێرۆدسی باوک پاشای یەهودیا بوو، کاهینێک[d] لە نۆرەی نەوەی ئەبیا[e] هەبوو ناوی زەکەریا، ئەلیساباتی ژنیشی لە نەوەی هارون بوو. هەردووکیان لەبەرچاوی خودا ڕاستودروست بوون، بێ گلەیی بوون لە پەیڕەوکردنی هەموو ڕاسپاردە و حوکمەکانی[f] یەزدان. بەڵام منداڵیان نەدەبوو، چونکە ئەلیسابات نەزۆک بوو، هەردووکیشیان بە ساڵدا چووبوون.

کاتێک زەکەریا لە نۆرەی کۆمەڵەکەی خۆیدا کاروباری کاهینیێتی جێبەجێ دەکرد لەبەردەم خودا، بەگوێرەی نەریتی کاهینیێتی[g]، تیروپشکی کەوتە سەر تاکو بچێتە ناو پەرستگای یەزدان و بخوور بسووتێنێت. 10 لە کاتی سووتانی بخوورەکەدا، خەڵکی هەموو لە دەرەوە نوێژیان دەکرد.

11 لەوێ فریشتەیەکی یەزدانی بۆ دەرکەوت، لەلای ڕاستی قوربانگای بخوور ڕاوەستابوو. 12 کاتێک زەکەریا فریشتەکەی بینی، پەشۆکا و ترسی لێ نیشت. 13 بەڵام فریشتەکە پێی گوت: «زەکەریا مەترسە، چونکە پاڕانەوەکەت بیسترا، ئەلیساباتی ژنیشت کوڕێکی بۆت دەبێت و ناوی لێ دەنێیت یەحیا[h]. 14 ئەو دەبێتە مایەی خۆشی و شادی بۆ تۆ، زۆر کەس بە لەدایکبوونی دڵخۆش دەبن، 15 چونکە ئەو لەبەرچاوی یەزدان دەبێتە کەسێکی مەزن و پایەبەرز. هەرگیز شەراب و مەی ناخواتەوە. لە سکی دایکییەوە پڕدەبێت لە ڕۆحی پیرۆز و 16 زۆر لە ڕۆڵەکانی ئیسرائیل بۆ لای یەزدانی پەروەردگاری خۆیان دەگەڕێنێتەوە. 17 بە ڕۆح و توانای ئەلیاسەوە پێش یەزدان دەکەوێت[i]، تاکو دڵی باوکان بۆ لای منداڵەکان ڕابکێشێت و یاخیبووانیش بۆ لای دانایی ڕاستودروستان بگەڕێنێتەوە، بۆ ئەوەی گەلێکی ئامادە بۆ یەزدان پێکبهێنێت.»

18 زەکەریاش بە فریشتەکەی گوت: «بە چی ئەمە بزانم، چونکە خۆم پیرم و ژنەکەشم بە ساڵدا چووە؟»

19 فریشتەکە وەڵامی دایەوە: «من جبرائیلم[j] لەبەردەم خودا ڕادەوەستم، نێردراوم تاکو لەگەڵت بدوێم و ئەم مژدەیەت بدەمێ. 20 ئەوەتا لە ئێستاوە تۆ لاڵ دەبیت و توانای قسەکردنت نامێنێت هەتا ئەو ڕۆژەی ئەم شتانە ڕوودەدەن، چونکە باوەڕت بە قسەکەم نەکرد، ئەوەی لە کاتی خۆیدا دێتە دی.»

21 خەڵکەکە چاوەڕوانی زەکەریایان دەکرد و سەرسام ببوون لە دواکەوتنی لەناو پەرستگادا. 22 کاتێک هاتە دەرەوە نەیتوانی لەگەڵیان بدوێت، جا زانییان کە لە پەرستگادا بینینێکی بۆ ئاشکرا کراوە، چونکە بە ئیشارەت لەگەڵیان دەدوا و بە لاڵی مایەوە.

23 کاتێک ڕۆژانی خزمەتکردنەکەی تەواوبوو، گەڕایەوە ماڵ. 24 دوای ئەو ڕۆژانە، ئەلیساباتی ژنی سکی پڕبوو، پێنج مانگ خۆی شاردەوە و دەیگوت: 25 «یەزدان ئەمەی بۆ کردم، لەم ڕۆژانەدا چاکەی خۆی نیشان دا و ئابڕووی منی لەنێو خەڵکدا کڕییەوە.»

مژدەی لەدایکبوونی عیسا

26 کاتێک ئەلیسابات سکی شەش مانگ‏‏ بوو، خودا جبرائیلی فریشتەی نارد بۆ شارێک لە ناوچەی جەلیل کە ناوی ناسیرە بوو، 27 بۆ لای پاکیزەیەکی مارەبڕاو لە پیاوێک لە بنەماڵەی داود کە ناوی یوسف بوو، ناوی پاکیزەکەش مریەم بوو. 28 جبرائیل هاتە لای مریەم و گوتی: «سڵاو، ئەی ئەو کەسەی نیعمەتی خودات بەسەردا ڕژاوە، یەزدانت لەگەڵدایە.»

29 بەڵام ئەو بە پەیامەکە زۆر شێوا و بیری کردەوە، دەبێت ئەمە چ جۆرە سڵاوێک بێت. 30 فریشتەکە پێی گوت: «مەترسە مریەم، چونکە لەلای خودا ڕەزامەندیت بەدەستهێنا. 31 ئەوەتا سکت دەبێت و کوڕێکت دەبێت ناوی لێ دەنێیت عیسا. 32 پایەبەرز دەبێت و بە کوڕی خودای هەرەبەرز ناودەبردرێت، خودای پەروەردگاریش تەختی داودی باوکی پێدەداتەوە. 33 هەتاهەتایە حوکمڕانی نەوەی یاقوب دەکات، شانشینەکەشی کۆتایی نایەت.»

34 بەڵام مریەم بە فریشتەکەی گوت: «ئەمە چۆن دەبێت، کە من هێشتا پاکیزەم؟»

35 فریشتەکە وەڵامی دایەوە: «ڕۆحی پیرۆز دێتە سەرت و هێزی خودای هەرەبەرز دەبێتە سایەی سەرت. لەبەر ئەوە ئەو پیرۆزەی لێت دەبێت بە کوڕی خودا ناودەبردرێت. 36 ئەوەتا ئەلیساباتی خزمیشت بەو پیرییە سکی پڕە بە کوڕێک. ئەوەی پێیان دەگوت نەزۆک سکی شەش مانگە، 37 چونکە هیچ شتێک لەلای خودا مەحاڵ نییە.»

38 مریەم گوتی: «ئەوەتا من کارەکەری یەزدانم. ئەوەی تۆ دەیفەرموویت با بێتە دی.» فریشتەکەش بەجێی هێشت.

دیدەنی مریەم و ئەلیسابات

39 لەو ڕۆژانەدا، مریەم هەستا و خێرا بۆ شارۆچکەیەک چوو لە ناوچە شاخاوییەکانی هەرێمی یەهودیا. 40 چووە ماڵی زەکەریا و سڵاوی لە ئەلیسابات کرد. 41 کاتێک ئەلیسابات گوێی لە سڵاوەکەی مریەم بوو، منداڵەکە لە سکیدا کەوتە جوڵەجوڵ و ئەلیسابات پڕبوو لە ڕۆحی پیرۆز. 42 ئەلیسابات بە دەنگێکی بەرز هاواری کرد: «لەنێو ژناندا بەرەکەتداریت، بەرهەمی سکت بەرەکەتدار دەبێت! 43 ئەم شکۆیەم لەکوێوە بۆ هات، هەتا دایکی گەورەکەم بێت بۆ لام؟ 44 چونکە هەر کە دەنگی سڵاوەکەت بەر گوێم کەوت، منداڵەکە لە خۆشیدا لە سکمدا هەڵبەزییەوە. 45 خۆزگە دەخوازرێت بەوەی[k] باوەڕی هێناوە کە لە یەزدانەوە چی پێ گوتراوە دێتە دی.»

ستایشی مریەم

46 مریەمیش گوتی:

«گیانم ستایشی یەزدان دەکات،
47     ڕۆحم بە خودای ڕزگارکەرم دڵشادە،
48 چونکە سەیری بێفیزی کارەکەرەکەی کرد.
ئەوەتا لە ئێستاوە هەموو نەوەکان خۆزگە بە من دەخوازن،
49     چونکە توانادار کاری گەورەی بۆ من ئەنجام دا،
    پیرۆزە ناوی ئەو.
50 بەزەییەکەی بۆ ئەوانەیە کە لێی دەترسن،
    نەوە دوای نەوە.
51 بە بازووی کاری بەهێزی ئەنجام دا،
    ئەوانەی بە بۆچوونەکانی دڵیان لووتبەرز بوون، پەرتوبڵاوی کردنەوە.
52 تەختی توانادارەکانی سەرەوژێر کردووە و
    بێفیزەکانی بڵند کردەوە.
53 برسییەکانی لە خێروبێر تێر کرد،
    دەوڵەمەندانی بە دەستی بەتاڵ ڕەوانە کردەوە.
54 بە یارمەتیدانی گەلی ئیسرائیلی بەندەی خۆی
    هەتاهەتایە بەزەییەکەی بەبیر هێنایەوە
55 لەگەڵ ئیبراهیم و نەوەکەی،
    هەروەک بەڵێنی بە باوباپیرانمان دا.»

56 مریەم لەلای ئەلیسابات نزیکەی سێ مانگ مایەوە، پاشان گەڕایەوە بۆ ماڵەکەی خۆی.

لەدایکبوونی حەزرەتی یەحیا

57 ئەلیسابات کاتی منداڵبوونی هات و کوڕێکی بوو. 58 جا دراوسێ و خزمانی بیستیان یەزدان دەرگای بەزەیی فراوانی خۆی بۆ کردووەتەوە، لەگەڵی شادمان بوون.

59 لە ڕۆژی هەشتەمدا بۆ خەتەنەکردنی منداڵەکە هاتن، لەسەر ناوی باوکی ناویان لێنا زەکەریا. 60 بەڵام دایکی گوتی: «نەخێر، ناوی دەنرێت یەحیا[l]

61 پێیان گوت: «کەس لە خزمانت بەم ناوە ناونەنراوە.»

62 ئینجا ئیشارەتیان بۆ باوکی کرد، دەیەوێت چ ناوێکی لێ بنێت. 63 تەختەیەکی داوا کرد و لەسەری نووسی: «ناوی یەحیایە.» هەموو سەرسام بوون. 64 دەستبەجێ دەم و زمانی زەکەریا کرایەوە، قسەی کرد و ستایشی خودای دەکرد. 65 هەموو دراوسێکانیان ترسیان لێ نیشت و لە سەراپای ناوچە شاخاوییەکانی یەهودیا هەموو ئەم شتانە بوو بە قسە و باسی سەر زاری خەڵکی. 66 هەموو ئەوانەی ئەم باسەیان بیست لە دڵی خۆیاندا گوتیان: «ئایا ئەم منداڵە دەبێتە چی؟» چونکە دەستی یەزدانی لەگەڵ بوو.

ستایشی زەکەریا

67 زەکەریای باوکیشی پڕبوو لە ڕۆحی پیرۆز و پێشبینی کرد، گوتی:

68 «ستایش بۆ یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل،
    چونکە گەلەکەی بەسەرکردەوە و کڕییەوە[m].
69 هێزی ڕزگاریمانی هەستاندەوە،
    لە بنەماڵەی داودی بەندەی،
70 وەک چۆن لە کۆنەوە لە ڕێگەی پێغەمبەرە پیرۆزەکانییەوە دواوە،
71 بۆ ڕزگاربوون لە دەست دوژمنان و
    هەموو ناحەزانمان،
72 هەروەها بۆ بەخشینی بەزەیی بە باوباپیرانمان و
    پەیوەستبوون بە پەیمانە پیرۆزەکەی،
73 واتە ئەو سوێندەی کە بۆ ئیبراهیمی باپیرە گەورەمانی خوارد:
74 کە ئێمە لە دەست دوژمن ڕزگارمان بێت و
    بێ ترس ئەو بپەرستین،
75 هەموو ڕۆژانی ژیانمان بە پیرۆزی و ڕاستودروستی[n] لەبەردەمیدا بین.

76 «تۆش ئەی منداڵ، بە پێغەمبەری خودای هەرەبەرز ناودەبردرێیت،
    چونکە پێش یەزدان دەکەویت، تاکو ڕێگای بۆ ئامادە بکەیت،
77 تاکو بە گەلەکەی ڕابگەیەنیت
    بە لێخۆشبوونی گوناهەکانیان ڕزگاریان دەبێت،
78 بەهۆی بەزەییە بەسۆزەکەی خودامانەوە،
    کە بەهۆیەوە ڕووناکی لە بەرزاییەوە بەسەرماندا دەدرەوشێتەوە،
79 تاکو بەسەر ئەوانەی لە تاریکی و لە سێبەری مەرگدا دانیشتوون بدرەوشێتەوە،
    بۆ ئەوەی پێیەکانمان بە ڕێگای ئاشتیدا ببات.»

80 منداڵەکەش گەشەی دەکرد و لە ڕۆحدا بەهێز دەبوو، لە‏ چۆڵەوانی مایەوە هەتا ئەو ڕۆژەی کە خۆی بۆ گەلی ئیسرائیل دەرخست.

Notas al pie

  1. 1‏:1 ناوێکی یۆنانییە، واتە ئەوەی خودای خۆشدەوێت.‏
  2. 1‏:1 مەبەست لە هاتنەدی هەموو پێشبینییەکانی پێغەمبەرانە سەبارەت بە مەسیح.‏
  3. 1‏:2 یۆنانی: وشەکە: مەبەست لە پەیامی مەسیحە.‏
  4. 1‏:5 کاهین: پیاوێکی ئایینی جولەکەیە کە هەڵدەستێ بە ئەرکی قوربانی کردن لەناو پەرستگا و فێرکردنی خەڵک.‏
  5. 1‏:5 گروپێکی کاهینان بوون لە نەوەی ئەبیا.‏
  6. 1‏:6 تەورات.‏
  7. 1‏:9 یەکێک لە کاهینان هەڵدەستا بە دانانی بخوور لەناو قوربانگا.‏
  8. 1‏:13 یەحیا: عیبری: یۆخەننەن، واتە خودا میهرەبانە، لەلای هەندێک بە یۆحەنا ناسراوە.‏
  9. 1‏:17 خودا پێش هاتنی مەسیح یەحیای نارد.‏
  10. 1‏:19 جبرائیل: یەکێکە لەو دوو فریشتەیەی کە لە کتێبی پیرۆزدا ناویان هاتووە، بڕوانە دانیال 8‏:16‏‏.‏
  11. 1‏:45 بەوەی: لێرەدا دەگەڕێتەوە بۆ کەسی سێیەمی تاکی مێ، کە مەبەستی لە مریەمە. ‏
  12. 1‏:60 بڕوانە 1‏:13‏.‏
  13. 1‏:68 بە واتای ڕزگاری کرد.‏
  14. 1‏:75 لەبەرچاوی خودا ڕاست و دادپەروەرانە بین.‏

Священное Писание (Восточный Перевод)

Лука 1

Введение

1Поскольку уже многие принялись составлять описание произошедших среди нас событий на основе сведений, переданных нам людьми, которые с самого начала были их очевидцами и служителями Радостной Вести, то и я решил, тщательно исследовав всё от начала, описать тебе, достопочтеннейший Феофил, всё по порядку, чтобы ты мог убедиться в достоверности того, чему был научен.

Предсказание о рождении пророка Яхии

Во время правления Ирода[a], царя Иудеи, жил священнослужитель, которого звали Закария; он принадлежал к группе священнослужителей из смены Авии.[b] Его жена тоже была потомком Харуна, её звали Элишева. Оба они были праведны перед Всевышним, живя непорочно и строго соблюдая все повеления и установления Вечного[c]. Но у них не было детей, потому что Элишева была бесплодна. Они оба были уже в преклонном возрасте.

Однажды, когда была очередь служить смене, к которой принадлежал Закария, он нёс службу перед Всевышним. В соответствии с установленным для священнослужителей порядком ему выпало по жребию войти в храм Вечного и возжигать благовония.[d] 10 Во время возжигания благовоний множество народа молилось снаружи. 11 Закарии же явился ангел от Вечного. Он стоял справа от жертвенника, где возжигались благовония. 12 Когда Закария увидел его, он был чрезвычайно поражён и испуган. 13 Ангел сказал ему:

– Не бойся, Закария, твоя молитва услышана. Твоя жена Элишева родит тебе сына, и ты назовёшь его Яхия. 14 Твоё сердце наполнится счастьем и ликованием, и многие будут радоваться его рождению, 15 потому что он будет великим в глазах Вечного. Он никогда не будет пить вина или пива. От самого рождения он будет исполнен Святым Духом. 16 Многих исраильтян он обратит к Вечному, их Богу. 17 Он будет предшествовать Ему в духе и силе пророка Ильяса[e], чтобы обратить сердца отцов к детям, а непокорных – к мудрости праведных, приготовляя народ к приходу Вечного.[f]

18 Закария спросил ангела:

– Как мне узнать, что это сбудется? Ведь я уже стар, и жена моя в преклонных годах.

19 Ангел ответил:

– Я – Джабраил, стоящий перед Всевышним, и я послан, чтобы сообщить тебе эту радостную весть. 20 Но сейчас, за то, что ты не поверил моим словам, которые обязательно исполнятся в своё время, ты лишишься дара речи и не будешь говорить до того дня, пока это не сбудется.

21 Между тем люди ждали Закарию и удивлялись, почему он так долго не выходит из храма. 22 Когда Закария вышел, он не мог говорить и вынужден был общаться с ними жестами. Все поняли, что в храме ему было видение.

23 Когда срок его служения закончился, Закария возвратился домой. 24 Вскоре его жена Элишева забеременела и пять месяцев не выходила из дома. 25 Она говорила:

– Вот что сделал для меня Вечный, по милости Своей сняв с меня позор перед людьми!

Предсказание о рождении Исы Масиха

26 Когда Элишева была на шестом месяце беременности, Всевышний послал ангела Джабраила в галилейский город Назарет 27 к непорочной девушке по имени Марьям. Марьям была обручена с Юсуфом, потомком царя Давуда. 28 Ангел пришёл к ней и сказал:

– Приветствую тебя, получившая милость! С тобой Вечный!

29 Марьям эти слова очень удивили, и она размышляла, что бы значило такое приветствие. 30 Ангел продолжал:

– Не бойся, Марьям, потому что Всевышний проявил к тебе милость! 31 Ты забеременеешь, и родишь сына, и назовёшь Его Иса[g]. 32 Он станет великим, и Его будут называть Сыном Высочайшего (Царственным Спасителем)[h]. Вечный Бог даст Ему престол Его предка Давуда, 33 и Он будет царствовать над потомками Якуба вовеки, и Его Царству не будет конца.

34 – Как это может быть? – спросила Марьям. – Ведь я ещё не была с мужчиной.

35 Ангел ответил:

– Святой Дух сойдёт на тебя, и, как тень, найдёт на тебя сила Высочайшего. Поэтому ребёнка, который родится у тебя, будут называть «Святой», а также «Сын Всевышнего».[i] 36 Вот и твоя родственница Элишева тоже родит сына в её преклонные годы. О ней говорили, что она бесплодна, но она уже на шестом месяце беременности. 37 Для Всевышнего нет ничего невозможного.

38 – Я рабыня Вечного, – ответила Марьям, – пусть всё произойдёт со мной так, как ты сказал.

И ангел оставил её.

Марьям навещает Элишеву

39 Вскоре после этого Марьям собралась и поспешила в город, расположенный в нагорьях Иудеи. 40 Она вошла в дом Закарии и поприветствовала Элишеву. 41 Когда Элишева услышала приветствие Марьям, ребёнок внутри у неё встрепенулся; Элишева исполнилась Святого Духа 42 и воскликнула громким голосом:

– Благословенна ты среди женщин, и благословен ребёнок, которого ты носишь! 43 Чем я заслужила такую милость, что ко мне пришла мать моего Повелителя? 44 Как только я услышала твоё приветствие, ребёнок во мне так и встрепенулся от радости. 45 Благословенна поверившая в исполнение того, что сказал Вечный!

Марьям прославляет Вечного

46 Марьям ответила:

– Душа моя славит Вечного,
47     и дух мой радуется о Всевышнем, Спасителе моём,
48 потому что Он обратил внимание
    на меня, Свою скромную рабыню.[j]
Отныне все поколения будут называть меня благословенной,
49     потому что Всемогущий совершил такое великое дело для меня!
    Его имя свято!
50 Из поколения в поколение
    Он проявляет милость к боящимся Его![k]
51 Его рукой совершены великие дела:
    Он рассеял гордых в надмении сердца их,
52 сверг правителей с их престолов
    и возвысил смиренных!
53 Он насытил благами голодных,
    а богатых отослал ни с чем.
54-55 Он помог Своему рабу Исраилу,
    помня Своё обещание нашим предкам –
быть милосердным к Ибрахиму
    и его потомкам вовеки.

56 Марьям погостила у Элишевы около трёх месяцев и затем возвратилась домой.

Рождение, наречение имени и обрезание пророка Яхии

57 Когда подошло время, Элишева родила сына. 58 Её соседи и родственники услышали о том, что Вечный явил ей великую милость, и радовались вместе с ней. 59 На восьмой день они пришли, чтобы совершить над ребёнком обряд обрезания,[l] и хотели назвать его в честь отца Закарией. 60 Но мать ребёнка возразила:

– Нет! Его будут звать Яхия.

61 Ей стали говорить:

– Но ведь среди ваших родственников нет никого с таким именем!

62 Они стали жестами спрашивать отца, как бы он хотел назвать сына. 63 Закария попросил табличку для письма и, к удивлению всех, написал: «Его имя Яхия».

64 В тот же миг к нему вернулась речь, и он начал говорить, прославляя Всевышнего. 65 Всех соседей объял страх, и весть о случившемся разнеслась по всем нагорьям Иудеи. 66 Все, кто слышал об этом, с удивлением спрашивали:

– Кем же станет этот ребёнок? – потому что сила Вечного была с ним.

Пророческое слово Закарии

67 Закария, отец Яхии, исполнился Святого Духа и начал пророчествовать:

68 – Хвала Вечному, Богу Исраила,[m]
    Который посетил Свой народ и дал ему избавление!
69 Он воздвиг нам могучего Спасителя[n]
    из рода Своего раба Давуда,
70 как Он издавна обещал через Своих святых пророков,
71 что Он спасёт нас от врагов
    и от рук тех, кто ненавидит нас.
72 Так Он проявил милость к нашим предкам,
    помня Своё священное соглашение,
73     клятву, которой Он поклялся нашему предку Ибрахиму:
74 избавить нас от рук наших врагов,
    чтобы мы могли без страха служить Ему,
75     живя перед Ним в святости и праведности во все дни нашей жизни!

76 И ты, дитя, будешь назван пророком Высочайшего,
    потому что будешь идти перед Вечным, Повелителем Сил, чтобы приготовить Ему пути,[o]
77 возвестить Его народу спасение
    через прощение грехов,
78 по глубочайшему милосердию нашего Бога,
    Который пошлёт нам Утреннюю Зарю с небес[p],
79 чтобы дать свет живущим во тьме и тени смертной[q]
    и направить наши стопы на путь мира!

80 Ребёнок рос и укреплялся в духе. Он жил в пустыне до того времени, когда открыто явился Исраилу.

Notas al pie

  1. 1:5 Это Ирод Великий, который правил Иудеей, Самарией и Галилеей с 37 по 4 гг. до н. э.
  2. 1:5 Служение в Иерусалимском храме было разделено между 24 сменами священнослужителей потомков Харуна (см. 1 Лет. 24:1-19).
  3. 1:6 Вечный   – греческим словом «кюриос», стоящим здесь в оригинальном тексте, в Инджиле переведено еврейское «Яхве». А так как в данном издании Священного Писания «Яхве» переведено как «Вечный», то и его греческий эквивалент переведён так же. Под именем «Яхве» Всевышний открылся Мусе и народу Исраила (см. Исх. 3:13-15). См. пояснительный словарь.
  4. 1:9 См. Исх. 30:6-8.
  5. 1:17 Ильяс   – пророк, призывавший исраильский народ оставить грешный путь и вновь обратиться к признанию Всевышнего (см. 3 Цар. 17–4 Цар. 2).
  6. 1:17 См. Мал. 4:5-6.
  7. 1:31 Иса   – на языке иудеев звучит как «Иешуа» и означает «Яхве (Вечный) спасает».
  8. 1:32 Сын Высочайшего   – этот термин не означает, что у Всевышнего есть сын, который был зачат обычным путём. В древности у иудеев титул «сын Всевышнего» применялся к царям Исраила (см. 2 Цар. 7:14; Заб. 2:6-7), но также указывал на ожидаемого Масиха, Спасителя и праведного Царя от Всевышнего, т. е. Ису (см. Ин. 1:49; 11:27; 20:31). В Инджиле через этот термин постепенно раскрывается идея вечных взаимоотношений Всевышнего и Масиха, указывающая на сходство характеров и единство природы Этих Личностей, на понятном нам примере – близких взаимоотношениях отца и сына (см. 1 Ин. 2:23).
  9. 1:35 Существует два взгляда на этот стих: 1) согласно традиционному толкованию, Иса назван Святым, потому что был рождён чудесным путём от девственницы, а Сыном Всевышнего – потому что у Него не было земного отца, Он был рождён силою Всевышнего, от Духа Его; 2) второе толкование говорит о том, что «Святой» и «Сын Всевышнего» являются титулами Масиха (см. Заб. 2:7; Лк. 4:34; Ин. 6:69), а чудесное рождение Исы подтверждает, что Он и есть предсказанный Масих (см. Ис. 7:14; Мат. 1:23).
  10. 1:48 См. 1 Цар. 1:11; 2:1.
  11. 1:50 См. Заб. 102:17.
  12. 1:59 По Закону Всевышнего обрезание производилось на восьмой день (см. Нач. 17:12).
  13. 1:68 См. Заб. 40:14; 71:18; 105:48.
  14. 1:69 Могучего Спасителя   – букв.: «рог спасения» (см. Заб. 17:3). Рог был символом могущества, власти и силы (см., напр., 1 Цар. 2:10; Иер. 48:25; Мих. 4:13).
  15. 1:76 См. Ис. 40:3; Мал. 3:1.
  16. 1:78 Это указание на приход Масиха (ср. Чис. 24:17; Ис. 9:2; 60:1; Мал. 4:2).
  17. 1:79 См. Ис. 9:2.