Amplified Bible

Proverbs 16

Contrast the Upright and the Wicked

1The plans and reflections of the heart belong to man,
But the [wise] answer of the tongue is from the Lord.

All the ways of a man are clean and innocent in his own eyes [and he may see nothing wrong with his actions],
But the Lord weighs and examines the motives and intents [of the heart and knows the truth].

[a]Commit your works to the Lord [submit and trust them to Him],
And your plans will succeed [if you respond to His will and guidance].

The Lord has made everything for its own purpose,
Even the wicked [according to their role] for the day of evil.

Everyone who is proud and arrogant in heart is disgusting and exceedingly offensive to the Lord;
Be assured he will not go unpunished.

By mercy and lovingkindness and truth [not superficial ritual] wickedness is cleansed from the heart,
And by the fear of the Lord one avoids evil.

When a man’s ways please the Lord,
He makes even his enemies to be at peace with him.

Better is a little with righteousness
Than great income [gained] with injustice.

A man’s mind plans his way [as he journeys through life],
But the Lord directs his steps and establishes them.
A divine decision [given by God] is on the lips of the king [as His representative];
His mouth should not be unfaithful or unjust in judgment.
A just balance and [honest] scales are the Lord’s;
All the weights of the bag are His concern [established by His eternal principles].
It is repulsive [to God and man] for kings to behave wickedly,
For a throne is established on righteousness (right standing with God).
Righteous lips are the delight of kings,
And he who speaks right is loved.
The wrath of a king is like a messenger of death,
But a wise man will appease it.
In the light of the king’s face is life,
And his favor is like a cloud bringing the spring rain.
How much better it is to get wisdom than gold!
And to get understanding is to be chosen above silver.
The highway of the upright turns away and departs from evil;
He who guards his way protects his life (soul).
Pride goes before destruction,
And a haughty spirit before a fall.
It is better to be humble in spirit with the lowly
Than to divide the spoil with the proud (haughty, arrogant).
He who pays attention to the word [of God] will find good,
And blessed (happy, prosperous, to be admired) is he who trusts [confidently] in the Lord.
The wise in heart will be called understanding,
And sweet speech increases persuasiveness and learning [in both speaker and listener].
Understanding (spiritual insight) is a [refreshing and boundless] wellspring of life to those who have it,
But to give instruction and correction to fools is foolishness.
The heart of the wise instructs his mouth [in wisdom]
And adds persuasiveness to his lips.
Pleasant words are like a honeycomb,
Sweet and delightful to the soul and healing to the body.
There is a way which seems right to a man and appears straight before him,
But its end is the way of death.
The appetite of a worker works for him,
For his hunger urges him on.
A worthless man devises and digs up evil,
And the words on his lips are like a scorching fire.
A perverse man spreads strife,
And one who gossips separates intimate friends.
A violent and exceedingly covetous man entices his neighbor [to sin],
And leads him in a way that is not good.
He who [slyly] winks his eyes does so to plot perverse things;
And he who compresses his lips [as if in a secret signal] brings evil to pass.
The silver-haired head is a crown of splendor and glory;
It is found in the way of righteousness.
He who is slow to anger is better and more honorable than the mighty [soldier],
And he who rules and controls his own spirit, than he who captures a city.
The lot is cast into the lap,
[b]But its every decision is from the Lord.

Notas al pie

  1. Proverbs 16:3 Lit Roll.
  2. Proverbs 16:33 This is the reason why the casting of lots was sanctioned in Israel for certain cases of decision-making (e.g. Lev 16:8; Josh 18:6, 8; 1 Chr 25:8, etc.). It was understood that the outcomes were controlled by God, and the seemingly random procedure eliminated human influence. The last time the ritual is mentioned in the Bible is in the choice of Matthias to replace Judas (Acts 1:26). Many believe that the filling of the Holy Spirit at Pentecost in Acts 2 officially put an end to the ritual because it was then replaced by the direct guidance of the Spirit. It was never sanctioned or recommended as a way to determine God’s will in personal decision-making.

Ang Pulong Sang Dios

Hulubaton 16

1Nagaplano ang tawo, pero ang Ginoo ang nagabuot kon matuman ina nga plano ukon indi.[a]

Mahimo nga nagahunahuna kita nga husto na gid ang tanan ta nga ginahimo, pero ang Ginoo ang makahukom kon ano gid ang aton motibo.

Itugyan sa Ginoo ang tanan nga ginaplano mo nga himuon, kag mangin madinalag-on ka.

Ginhimo sang Ginoo ang tanan nga may katuyuan,[b] bisan ang mga malaot nga gintalana niya nga malaglag.

Ginakangil-aran sang Ginoo ang tanan nga bugalon, kag sigurado gid nga pagasilutan sila.

Kon ginahigugma naton ang Ginoo nga may katutom, patawaron niya ang aton mga sala. Kon ginatahod naton siya, makalikaw kita sa kalautan.

Kon nalipay ang Ginoo sa aton pagginawi, nagahimo siya sang paagi nga ang aton mga kaaway magpakig-abyan sa aton.

Mas maayo pa ang gamay nga manggad nga ginpangabudlayan sing husto sang sa madamo nga manggad nga ginkuha sa malain nga paagi.

Nagaplano ang tawo, pero ang Ginoo ang nagapatigayon sa sina nga plano.

10 Kon maghukom ang hari nga ginatuytuyan sang Dios, husto permi ang iya paghukom.[c]

11 Indi luyag sang Ginoo nga magpangdaya kita sa aton negosyo.

12 Ginakangil-aran sang mga hari ang paghimo sang malain, kay ang ila pagdumala makapadayon lamang kon maghimo sila sing matarong.

13 Nalipay ang mga hari sa mga tawo nga wala nagabutig; palangga nila ang mga tawo nga nagasugid sing matuod.

14 Kon maakig ang hari mahimo nga may patyon siya, gani ang maalamon nga tawo nagatinguha gid nga indi maakig ang hari.

15 Kon nalipay ang hari sa isa ka tawo, indi niya siya pagpatyon; pakitaan niya siya sing kaayo nga pareho sa ulan sa tion sang tigtulubo sang mga tanom.[d]

16 Mas labing maayo ang pag-angkon sang kaalam kag pag-intiendi sang sa pag-angkon sang bulawan kag pilak.

17 Ang tawo nga nagakabuhi sing husto nagalikaw sa malain, kag ang nagabantay sang iya kaugalingon layo sa katalagman.

18 Ang pagpabugal kag pagkamatinaas-taason sang tawo makalaglag sa iya.

19 Mas maayo pa nga magkabuhi nga mapainubuson kaupod sa mga imol sang sa magpartidahay sang mga inagaw kaupod sa mga bugalon.

20 Ang tawo nga nagapamati kon tudluan magauswag. Bulahan ang tawo nga nagasalig sa Ginoo.

21 Ang maalamon nga tawo ginakilala nga may husto nga pag-intiendi, kag kon manami siya maghambal makatuon ang iban sa iya.

22 Kon may kaalam ka, makapaayo kag makapalawig ina sa imo kabuhi,[e] pero kon buang-buang ka, silutan ka tungod sang imo pagkabuang-buang.

23 Ang maalamon nga tawo nagabantay gid sang iya ginahambal, gani makatuon ang iban sa iya.

24 Ang matam-is nga mga pulong pareho sa dugos; makapalipay kag makapabaskog ini sa kabuhi sang tawo.

25 Mahimo nga nagahunahuna ka nga ara ka sa husto nga dalan, pero gali ang padulungan sini amo ang kamatayon.

26 Ang kagutom nagatulod sa tawo nga mag-obra.

27 Ang malaot nga tawo nagaplano sing malain, kag ang iya mga ginahambal makahalit nga daw sa kalayo nga makapaso.

28 Ang manuglibak nga tawo nagapaumpisa sang inaway kag nagaguba sang pag-abyanay.

29 Ginahaylo sang mapintas nga tawo ang iya isigkatawo nga maghimo sang malain.

30 Mag-andam kamo sa mga tawo nga nagayuhom-yuhom kag nagapulupangilay kay basi may malain sila nga plano.

31 Ang katigulangon isa ka kadungganan[f] nga maangkon sang tawo nga may matarong nga kabuhi.

32 Mas maayo pa ang tawo nga mapinasensyahon sang sa tawo nga gamhanan. Mas maayo pa ang tawo nga makakontrolar sang iya kaugalingon sang sa tawo nga makakontrolar sang isa ka siyudad.

33 Nagagabot-gabot ang mga tawo agod mahibaluan nila kon ano ang ila himuon, pero ang Ginoo ang nagabuot sa resulta sini.

Notas al pie

  1. 16:1 ukon, Ang tawo nagaplano kon ano ang iya ihambal, pero ang Ginoo ang nagabuot kon ano gid ang iya ihambal.
  2. 16:4 nga may katuyuan: ukon, sa iya katuyuan.
  3. 16:10 ukon, Nagahukom ang hari nga may awtoridad halin sa Dios, kag husto permi ang iya paghukom.
  4. 16:15 tion sang tigtulubo sang mga tanom: sa English, spring.
  5. 16:22 makapaayo… kabuhi: sa literal, tuburan ini nga nagahatag sang kabuhi.
  6. 16:31 Ang katigulangon isa ka kadungganan: sa literal, ang mga uban korona sang pagpadungog.