Amplified Bible

Proverbs 14

Contrast the Upright and the Wicked

1The wise woman builds her house [on a foundation of godly precepts, and her household thrives],
But the foolish one [who lacks spiritual insight] tears it down with her own hands [by ignoring godly principles].

He who walks in uprightness [reverently] fears the Lord [and obeys and worships Him with profound respect],
But he who is devious in his ways despises Him.

In the mouth of the [arrogant] [a]fool [who rejects God] is a rod for his back,
But the lips of the wise [when they speak with godly wisdom] will protect them.

Where there are no oxen, the manger is clean,
But much revenue [because of good crops] comes by the strength of the ox.

A faithful and trustworthy witness will not lie,
But a false witness speaks lies.

A scoffer seeks wisdom and finds none [for his ears are closed to wisdom],
But knowledge is easy for one who understands [because he is willing to learn].

Leave the presence of a [shortsighted] fool,
For you will not find knowledge or hear godly wisdom from his lips.

The wisdom of the sensible is to understand his way,
But the foolishness of [shortsighted] fools is deceit.

Fools mock sin [but sin mocks the fools],
But among the upright there is good will and the favor and blessing of God.
The heart knows its own bitterness,
And no stranger shares its joy.
The house of the wicked will be overthrown,
But the tent of the upright will thrive.
There is a way which seems right to a man and appears straight before him,
But its end is the way of death.
Even in laughter the heart may be in pain,
And the end of joy may be grief.
The backslider in heart will have his fill with his own [rotten] ways,
But a good man will be satisfied with his ways [the godly thought and action which his heart pursues and in which he delights].
The naive or inexperienced person [is easily misled and] believes every word he hears,
But the prudent man [is discreet and astute and] considers well where he is going.
A wise man suspects danger and cautiously avoids evil,
But the fool is arrogant and careless.
A quick-tempered man acts foolishly and without self-control,
And a man of wicked schemes is hated.
The naive [are unsophisticated and easy to exploit and] inherit foolishness,
But the sensible [are thoughtful and far-sighted and] are crowned with knowledge.
The evil will bow down before the good,
And the wicked [will bow down] at the gates of the righteous.
The poor man is hated even by his neighbor,
But those who love the rich are many.
He who despises his neighbor sins [against God and his fellow man],
But happy [blessed and favored by God] is he who is gracious and merciful to the poor.
Do they not go astray who devise evil and wander from the way of righteousness?
But kindness and truth will be to those who devise good.
In all labor there is profit,
But mere talk leads only to poverty.
The crown of the wise is their wealth [of wisdom],
But the foolishness of [closed-minded] fools is [nothing but] folly.
A truthful witness saves lives,
But he who speaks lies is treacherous.
In the [reverent] fear of the Lord there is strong confidence,
And His children will [always] have a place of refuge.
The [reverent] fear of the Lord [that leads to obedience and worship] is a fountain of life,
So that one may avoid the snares of death.
In a multitude of people is a king’s glory,
But in a lack of people is a [pretentious] prince’s ruin.
He who is slow to anger has great understanding [and profits from his self-control],
But he who is quick-tempered exposes and exalts his foolishness [for all to see].
A calm and peaceful and tranquil heart is life and health to the body,
But passion and envy are like rottenness to the bones.
He who oppresses the poor taunts and insults his Maker,
But he who is kind and merciful and gracious to the needy honors Him.
The wicked is overthrown through his wrongdoing,
But the righteous has hope and confidence and a refuge [with God] even in death.
Wisdom rests [silently] in the heart of one who has understanding,
But what is in the heart of [shortsighted] fools is made known.
Righteousness [moral and spiritual integrity and virtuous character] exalts a nation,
But sin is a disgrace to any people.
The king’s favor and good will are toward a servant who acts wisely and discreetly,
But his anger and wrath are toward him who acts shamefully.

Notas al pie

  1. Proverbs 14:3 See note 1:7.

Ang Pulong Sang Dios

Hulubaton 14

1Ang maalamon nga asawa nagapalig-on sang iya panimalay, pero ang buang-buang iya nagaguba sang iya panimalay.

Ang tawo nga nagakabuhi sing husto nagatahod sa Ginoo, pero ang wala nagakabuhi sing husto nagatamay sa iya.

Ang mga ginahambal sang buang-buang nga tawo makahalit sa iya, pero ang mga ginahambal sang maalamon nga tawo makatipig sa iya.

Kon wala ka sing sapat nga inug-arado wala ka sing anihon, pero kon may sapat ka, kag makusog pa, madamo ang imo anihon.

Ang masaligan nga saksi wala nagabutig, pero ang indi masaligan puro kabutigan ang iya ginahambal.

Ang tawo nga nagapangyaguta indi gid makaangkon sang kaalam bisan ano pa niya katinguha, pero ang tawo nga may pag-intiendi dali lang makatuon.

Likawi ang mga buang-buang kay wala ka sing may matun-an nga maayo sa ila.

Ang kaalam sang tawo nga nakahibalo magtimbang-timbang kon diin ang husto ukon indi amo ang nagahatag sa iya sang ihibalo kon ano ang iya himuon, pero ang kabuangan sang buang-buang nga tawo nagapatalang sa iya.

Daw sa wala lang sa mga buang-buang kon makasala sila, pero sa mga matarong nga tawo nga nagakabuhi sing husto, gusto nila nga batunon sila sang Dios.[a]

10 Ikaw lang ang nakahibalo kon ano ka gid kamalipayon ukon kamasinulub-on.

11 Pagalaglagon ang panimalay sang mga malaot, pero pauswagon ang panimalay sang mga nagakabuhi sing husto.

12 Mahimo nga nagahunahuna ka nga ara ka sa husto nga dalan, pero gali ang padulungan sini amo ang kamatayon.

13 Puwede mo matago ang imo kasubo sa imo nga pagkadlaw, pero kon tapos ka na kadlaw ang kasubo ara man gihapon.

14 Ang tawo pagabalusan sang nagakabagay gid sa iya nga mga ginhimo, maayo man ukon malain.

15 Ang tawo nga wala sing alam nagapati sang bisan ano; ang tawo nga nakahibalo magtimbang-timbang kon diin ang husto ukon indi nagabantay gid sang iya mga tikang.

16 Ang maalamon nga tawo nagahalong sang iya kaugalingon kag nagalikaw sa gamo, pero ang buang-buang nga tawo wala nagahalong kundi nagapadasodaso.

17 Ang tawo nga dali lang maakig nagahimo sang kabuangan. Ang tawo nga nagapadihot sing malain ginakaugtan sang Dios. [b]

18 Makita ang kabuangan sa tawo nga wala sing alam, pero makita ang kaalam sa tawo nga nakahibalo magtimbang-timbang kon diin ang husto ukon indi.

19 Magasaludo kag magapakitluoy ang mga malaot sa mga matarong.

20 Wala kaayo sing may nagapakig-abyan sa mga imol, bisan ang ila mga kaingod, pero ang mga manggaranon iya madamo sing mga abyan.

21 Makasasala ang tawo nga nagatamay sa iya isigkatawo nga imol, pero bulahan ang tawo nga maayo sa imol.

22 Makasala ka lang kon magplano ka sing malain sa imo isigkatawo, pero kon magplano ka sing maayo, may mga tawo nga magahigugma kag magaunong sa imo.

23 Ang pagtrabaho sing tudo may pulos, pero ang pagsagi wakal magapaimol lang sa tawo.

24 Ang balos sa mga maalamon amo ang ila manggad, pero ang balos sa mga buang-buang sa ila nga kabuangan amo ang dugang nga kabuangan.

25 Ang saksi nga nagasugid sang matuod makaluwas sa kabuhi sang tawo. Traidor ang saksi nga nagabutig.

26 Ang pagtahod sa Ginoo nagahatag sang sigurado nga kalig-on kag proteksyon sa tawo kag sa iya mga anak.

27 Ang pagtahod sa Ginoo makapaayo kag makapalawig sang imo kabuhi,[c] kag makapalikaw sa imo sa kamatayon.

28 Ang pagkagamhanan sang hari nagadepende sa kadamuon sang iya katawhan; kon wala ang iya katawhan malaglag ang hari.

29 Ang mapinasensyahon nga tawo maalamon gid, pero ang tawo nga dali maakig nagapakita sang iya pagkabuang-buang.

30 Ang malinong nga panghunahuna makapaayo sa lawas, pero ang kahisa[d] pareho sa sakit nga nagaut-ot sa mga tul-an.

31 Ang nagapigos sa mga imol nagainsulto sa Dios nga naghimo sa ila, pero ang nagakaluoy sa mga imol nagapadungog sa Dios.

32 Ginalaglag sang Dios ang mga malaot tungod sang ila malaot nga mga binuhatan, pero ginaprotektaran niya ang mga matarong tungod sang ila pagkadiosnon.[e]

33 Ang kaalam ara sa hunahuna sang tawo nga may pag-intiendi, pero ang mga buang-buang wala sing[f] may nahibaluan parte sa kaalam.

34 Magauswag ang isa ka nasyon kon ang mga pumuluyo sini magkabuhi sing matarong, pero kon magpakasala sila, mahuy-an ang ila nasyon.

35 Nagakalipay ang hari sa maalamon nga suluguon, pero ginakaugtan niya ang suluguon nga nagapakahuya sa iya.

Notas al pie

  1. 14:9 Indi klaro ang buot silingon sang Hebreo sa sini nga bersikulo.
  2. 14:17 Dios: ukon, iya isigkatawo.
  3. 14:27 makapaayo… kabuhi: sa literal, tuburan nga nagahatag sang kabuhi.
  4. 14:30 kahisa: ukon, kaimon.
  5. 14:32 tungod sang ila pagkadiosnon: Amo ini sa Septuagint kag sa Syriac. Sa Hebreo, sa ila kamatayon.
  6. 14:33 wala sing: Wala ini sa Hebreo, pero ara sa Septuagint kag sa Syriac.